Prawo opcji jako przydatny mechanizm zabezpieczenia umów inwestycyjnych

 

Zajmując się tematem umowy opcji jako instytucji zabezpieczającej w umowach inwestycyjnych w pierwszej kolejności należy wyjaśnić czym w zasadzie to prawo jest.

 Otóż w prawie polskim aktualnie brak jest legalnej definicji umowy opcji i jest ona w całości tworem praktyki i doktryny prawa. W powszechnie przyjętym znaczeniu opcja jest prawem wynikającym z istniejącej pomiędzy stronami umowy zobowiązującej i pozwala zbywcy lub nabywcy żądać w określonym czasie sprzedaży lub kupna określonej liczby określonych wartości. W zależności od tego, czy daje ona prawo do żądania odkupienia od uprawnionego czy do żądania sprzedaży uprawnionemu wyróżnia się opcje typu put (opcje sprzedaży) i opcje typu call (opcje kupna).


Istotną cechą opcji jest możliwość kształtowania stosunku prawnego poprzez jednostronne oświadczenie woli.


Prawo opcji zyskuje coraz większą popularność w przypadku zawierania umów inwestycyjnych pomiędzy partnerami biznesowymi. W szczególności chodzi o sytuacje tworzenia przez partnerów spółek kapitałowych. Prawo opcji umożliwia bowiem kontrolę wykonywania zobowiązań wynikających z umowy inwestycyjnej i podejmowania ewentualnych działań mających na celu usunięcie naruszeń takiej umowy.


Prawo opcji, w zakresie umów inwestycyjnych, daje w zasadzie dwie możliwości. W pierwszym przypadku, tj. gdy strona, już po zawarciu umowy, podejmie decyzję o wycofaniu się z zawartej umowy, zastrzeżenie opcji typu put, daje jej uprawnienie do żądania wykupu udziałów albo akcji po określonej cenie i w określonym czasie przez pozostałych partnerów biznesowych. W przypadku zaś gdyby partnerzy biznesowi nie wywiązywali się z zobowiązań wynikających z umowy inwestycyjnej, zastrzeżenie opcji typu call umożliwia wykupienie udziałów albo akcji tych partnerów, również po określonej cenie i w określonym czasie.


Zastrzegając prawo opcji należy jednak pamiętać, iż musi ono spełniać pewne warunki wymagane przez prawo. Pomimo bowiem, że brak jest uregulowania prawa opcji w ustawie to aby opcje (typu put – sprzedaży lub call-zakupu) były skutecznie wykorzystane przez osobę uprawnioną, do ich realizacji musi być wykorzystany odpowiedni mechanizm (instytucja) prawa cywilnego. Sam obowiązek nabycia lub zbycia akcji, wynikający z zawartej w umowie klauzuli opcyjnej to za mało, aby wywołać pożądany przez uprawnionego skutek. Aby skorzystanie z opcji było skuteczne, musi być oparte na mechanizmie znanym prawu polskiemu.


I tak przyjmuje się, że prawo opcji może zostać zastrzeżone jako nieodwołalna oferta, umowa przedwstępna lub umowa zawarta pod warunkiem.


W przypadku opcji jako nieodwołanej oferty wymagane jest zawarcie w umowie inwestycyjnej oferty nieodwołalnej sprzedaży akcji lub udziałów, wiążącej w określonym terminie. Skorzystanie z opcji polega zaś na złożeniu oświadczenia o przyjęciu oferty.


W drugim przypadku istnieje możliwość zastrzeżenia prawa opcji jako umowy przenoszącej własność pod warunkiem. W sytuacji spełnienia się warunku dochodzi na zawarcia umowy określonej w treści umowy inwestycyjnej automatycznie, bez konieczności złożenia przez strony odrębnego oświadczenia woli.


Zastrzegając zaś prawo opcji w postaci umowy przedwstępnej należy pamiętać o obowiązku oznaczenia istotnych postanowień umowy przyrzeczonej, tj. o obowiązku wskazania elementów koniecznych umowy, bez których jej zawarcie byłoby niemożliwe. Takimi elementami jest zobowiązanie jednej ze stron do kupna/sprzedaży udziałów lub akcji po określonej cenie, w przypadku skorzystania przez drugą stronę z prawa opcji put albo call. Należy także określić termin w jaki strona ze swojego prawa może skorzystać.


Przystępując, więc do umowy inwestycyjnej warto rozważyć kwestię zawarcia w jej treści prawa opcji, skutecznie zabezpieczającego interesy uprawnionego.

 

Autor: Monika Prawdzik- aplikant radcowski w Kancelarii Radcy Prawnego Katarzyny Kurczewskiej Kozikowskiej www.kkancelaria.pl